3K5H6
M· sè:
CTQG - 2016

CHØ §¹O NéI DUNG
TrÇn quèc táÂ

ñy viªn Ban ChÊp hµnh
Trung ­¬ng §¶ng, BÝ th­ TØnh ñy
ñy viªn Ban Th­êng vô,

Vò HåNG B¾C

Phã BÝ th­ TØnh ñy,
Chñ tÞch ñy ban nh©n d©n tØnh
ñy viªn Ban Th­êng vô,

L£ v¨n tuÊn

Tr­ëng ban Tuyªn gi¸o TØnh ñy
PH¹M TH¸I HANH

ñy viªn Ban Th­êng vô TØnh ñy,
Gi¸m ®èc Së V¨n hãa, ThÓ thao
vµ Du lÞch

Tæ CHøC B¶N TH¶O
Vò HåNG C¦¥NG

Phã Gi¸m ®èc Së V¨n hãa,
ThÓ thao vµ Du lÞch

TS. L¦U TRÇN LU¢N

ñy viªn Héi ®ång biªn tËp,
Tr­ëng ban Kinh ®iÓn - Lý luËn
Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia Sù thËt

TRÇN THÞ NHIÖN

Tr­ëng phßng Qu¶n lý di s¶n v¨n hãa,
Së V¨n hãa, ThÓ thao vµ Du lÞch

NGUYÔN §×NH H¦NG

Phã Tr­ëng phßng Qu¶n lý di s¶n
v¨n hãa, Së V¨n hãa, ThÓ thao
vµ Du lÞch

4

Lêi nhµ xuÊt b¶n
N»m ë phÝa b¾c Thñ ®« Hµ Néi, Th¸i Nguyªn lµ mét tØnh
trung du miÒn nói cã vÞ trÝ chiÕn l­îc hÕt søc quan träng - cÇu nèi
gi÷a ®ång b»ng ch©u thæ s«ng Hång víi c¸c tØnh miÒn nói phÝa
B¾c, lµ “phªn giËu thø hai vÒ ph­¬ng B¾c” cña Kinh thµnh Th¨ng
Long - Hµ Néi, trung t©m cña ChiÕn khu ViÖt B¾c.
Trong qu¸ tr×nh vËn ®éng C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945 vµ
kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p x©m l­îc, Th¸i Nguyªn ®· ®­îc
Trung ­¬ng §¶ng, B¸c Hå chän lµm c¨n cø ®Þa c¸ch m¹ng, An toµn
khu cña c¸c c¬ quan Trung ­¬ng. Ngay tõ khi chuÈn bÞ vÒ n­íc trùc
tiÕp l·nh ®¹o c¸ch m¹ng, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· cã sù quan t©m ®Æc
biÖt ®Õn phong trµo c¸ch m¹ng ë Th¸i Nguyªn, x¸c ®Þnh râ tÇm quan
träng chiÕn l­îc cña Th¸i Nguyªn trong c«ng cuéc khëi nghÜa, giµnh
®éc lËp d©n téc. Ng­êi nªu râ, c¨n cø ®Þa Cao B»ng sÏ më ra triÓn väng
lín cho c¸ch m¹ng n­íc ta, nh­ng tõ Cao B»ng ph¶i ph¸t triÓn vÒ Th¸i
Nguyªn vµ th«ng xuèng n÷a th× khi ph¸t ®éng ®Êu tranh vò trang,
“lóc thuËn lîi cã thÓ tiÕn c«ng, lóc khã kh¨n cã thÓ gi÷”.
C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945 thµnh c«ng, thùc d©n Ph¸p
trë l¹i x©m l­îc n­íc ta mét lÇn n÷a. Kh¸ng chiÕn toµn quèc bïng
næ, cïng víi c¸c tØnh ViÖt B¾c, Th¸i Nguyªn trë thµnh An toµn
khu Trung ­¬ng, Thñ ®« kh¸ng chiÕn cña c¶ n­íc. Chñ tÞch Hå ChÝ
Minh, c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o cao cÊp nhÊt cña §¶ng, ChÝnh phñ, Bé
Tæng t­ lÖnh, c¸c c¬ quan ®Çu n·o Trung ­¬ng ®· ®ãng vµ lµm viÖc
ë An toµn khu Th¸i Nguyªn. NhiÒu quyÕt s¸ch quan träng liªn
quan ®Õn vËn mÖnh d©n téc cña Trung ­¬ng §¶ng, ChÝnh phñ,
Bé Tæng t­ lÖnh ®· ra ®êi ë An toµn khu Th¸i Nguyªn. §Æc biÖt t¹i

5

An toµn khu Th¸i Nguyªn, B¸c Hå cïng Bé ChÝnh trÞ ®· th«ng qua
chñ tr­¬ng chiÕn l­îc, tr¸nh chç m¹nh, ®¸nh chç yÕu trong chiÕn
cuéc §«ng - Xu©n 1953-1954, kÕ ho¹ch t¸c chiÕn mïa Xu©n 1954
vµ ChiÕn dÞch §iÖn Biªn Phñ, ®Ëp tan kÕ ho¹ch Nava, kÕt thóc
th¾ng lîi cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p x©m l­îc.
Hßa b×nh lËp l¹i, B¸c Hå ®· nhiÒu lÇn trë l¹i th¨m ViÖt B¾c,
th¨m Th¸i Nguyªn, tri ©n ®ång bµo c¸c d©n téc ®· hÕt lßng ñng hé
c¸ch m¹ng, ñng hé kh¸ng chiÕn trong nh÷ng n¨m th¸ng ®Çy thö
th¸ch cam go, ®Ó l¹i trong lßng ®ång bµo, ®ång chÝ bao t×nh c¶m
thiªng liªng. Nh÷ng ®Þa danh Ng­êi tõng ë, lµm viÖc vµ tíi th¨m
nay ®· trë thµnh di tÝch lÞch sö cÊp quèc gia, cÊp tØnh, n¬i gi¸o dôc
truyÒn thèng c¸ch m¹ng cho thÕ hÖ trÎ.
Nh©n dÞp kû niÖm 76 n¨m ngµy thµnh lËp §¶ng Céng s¶n
ViÖt Nam (3-2-1930 – 3-2-2016) vµ chµo mõng thµnh c«ng cña
§¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø XII cña §¶ng, Nhµ xuÊt b¶n
ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt phèi hîp víi tØnh Th¸i Nguyªn xuÊt b¶n
cuèn s¸ch B¸c Hå víi Th¸i Nguyªn.
Cuèn s¸ch bao gåm mét sè bµi viÕt cña c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o
§¶ng vµ Nhµ n­íc, c¸c nhµ khoa häc cña Trung ­¬ng vµ ®Þa ph­¬ng
vÒ nh÷ng n¨m th¸ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh sèng vµ lµm viÖc ë Th¸i
Nguyªn, còng nh­ t×nh c¶m s©u nÆng cña Ng­êi víi Th¸i Nguyªn
vµ cña ®ång bµo c¸c d©n téc Th¸i Nguyªn ®èi víi Ng­êi.
Néi dung kÕt cÊu cuèn s¸ch gåm bèn phÇn:
PhÇn I: An toµn khu §Þnh Hãa trong tÇm nh×n chiÕn l­îc cña
Hå ChÝ Minh.
PhÇn II: Ho¹t ®éng cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ë An toµn khu
§Þnh Hãa.
PhÇn III: B¶o tån, t«n t¹o vµ ph¸t huy c¸c di tÝch Chñ tÞch Hå
ChÝ Minh ë An toµn khu Th¸i Nguyªn.
PhÇn IV: Th¸i Nguyªn lµm theo lêi B¸c.
Xin tr©n träng giíi thiÖu cuèn s¸ch víi ®«ng ®¶o b¹n ®äc.
Th¸ng 1 n¨m 2016
Nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt

6

PhÇn I

An toµn khu §Þnh hãa
trong tÇm nh×n chiÕn l­îc
cña Hå ChÝ Minh

7

8

An toµn khu ®Þnh hãa
trung t©m cña thñ ®« kh¸ng chiÕn
chèng thùc d©n Ph¸p*
§¹i t­íng Vâ Nguyªn Gi¸p

Nãi ®Õn an toµn khu, chóng ta kh«ng thÓ kh«ng nh¾c ®Õn
P¸c Bã (Cao B»ng), §Þnh Hãa, §¹i Tõ (Th¸i Nguyªn), T©n
Trµo, Yªn S¬n, Chiªm Hãa (Tuyªn Quang) tËp trung vµo ba
tØnh Th¸i Nguyªn, Tuyªn Quang, B¾c K¹n. Nh­ vËy, an toµn
khu bao gåm bao nhiªu tØnh, bao nhiªu huyÖn, bao nhiªu x·,
chóng ta còng cÇn ph¶i lµm râ trong cuéc héi th¶o nµy. Thêi kú
tiÒn khëi nghÜa khi B¸c vÒ P¸c Bã ®· cã ý ®Þnh ph¸t triÓn c¬ së
xuèng Th¸i Nguyªn, v× Th¸i Nguyªn lµ mét ®Þa bµn quan
träng "tiÕn cã thÓ ®¸nh, lui cã thÓ gi÷" vµ nh©n d©n ë ®©y cã
truyÒn thèng c¸ch m¹ng, vÒ sau nµy cã thÓ di chuyÓn c¬ quan
cña B¸c gÇn Trung ­¬ng §¶ng h¬n, do ®ã B¸c ®· chØ thÞ cho t«i
tæ chøc con ®­êng Nam tiÕn - "con ®­êng trong lßng d©n". §Õn
cuèi n¨m 1943, con ®­êng ®· th«ng. Sau ngµy NhËt ®¶o chÝnh
(9-3-1945), t«i ®· cïng §éi ViÖt Nam Tuyªn truyÒn gi¶i phãng
qu©n tiÕn vÒ Chî Chu (§Þnh Hãa - Th¸i Nguyªn) vµ thèng
___________
* Ph¸t biÓu t¹i Héi th¶o khoa häc - thùc tiÔn: Chñ tÞch Hå ChÝ Minh
víi viÖc x©y dùng An toµn khu §Þnh Hãa trong c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c, 1997.

9

nhÊt hai ®éi qu©n: ViÖt Nam Tuyªn truyÒn gi¶i phãng qu©n
víi ®éi qu©n Cøu quèc thµnh ViÖt Nam Qu©n gi¶i phãng t¹i
§Þnh Biªn Th­îng (§Þnh Hãa). TiÕp ®ã, t«i nhËn ®­îc chØ thÞ
cña B¸c Hå bè trÝ cho B¸c vÒ lµm viÖc ë Chî Chu. T«i bµn víi
hai anh TÊn vµ Song Hµo ®Ò nghÞ B¸c chän T©n Trµo v× Chî
Chu tuy c¬ së chÝnh trÞ, kinh tÕ ®Òu tèt nh­ng cã ®­êng th«ng
víi Th¸i Nguyªn dÔ bÞ uy hiÕp, cßn T©n Trµo d©n c­ th­a thít,
kinh tÕ cã khã kh¨n nh­ng ®Þa thÕ hiÓm trë h¬n. Ch©u S¬n
D­¬ng cßn c¸ch tØnh lþ Tuyªn Quang bëi con s«ng L«, tiÖn b¶o
vÖ. B¸c quyÕt ®Þnh thµnh lËp Khu gi¶i phãng gåm 6 tØnh: Cao
B»ng, B¾c K¹n, L¹ng S¬n, Hµ Giang, Tuyªn Quang, Th¸i
Nguyªn - T©n Trµo ®­îc coi nh­ lµ Thñ ®« Khu gi¶i phãng ®Ó
chØ ®¹o Tæng khëi nghÜa th¸ng 8-1945. S¬n D­¬ng (Tuyªn
Quang), §Þnh Hãa, §¹i Tõ (Th¸i Nguyªn) lµ an toµn khu. Sau
ngµy tuyªn bè ®éc lËp mét thêi gian, B¸c vµ Th­êng vô Trung
­¬ng §¶ng ®· chñ tr­¬ng tÝch cùc cñng cè c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c
®Ó nÕu b¾t buéc chóng ta ph¶i kh¸ng chiÕn, c¸c c¬ quan l·nh
®¹o Trung ­¬ng cã thÓ sÏ chuyÓn trë l¹i ViÖt B¾c. V× vËy, c¸c
anh NguyÔn L­¬ng B»ng, TrÇn §¨ng Ninh ®· ®­îc B¸c giao
nhiÖm vô bÝ mËt trë l¹i x©y dùng c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c, lÊy c¸c
huyÖn §Þnh Hãa, §¹i Tõ, Phó L­¬ng (Th¸i Nguyªn); Chî Míi,
Chî §ån (B¾c K¹n); S¬n D­¬ng, Yªn S¬n, Chiªm Hãa (Tuyªn
Quang) lµm ®Þa bµn chÝnh. Qu¸ tr×nh kh¸ng chiÕn, c¬ quan
Trung ­¬ng, c¬ quan cña B¸c, c¬ quan ChÝnh phñ, c¬ quan Bé
Tæng t­ lÖnh - Bé Quèc phßng di chuyÓn n¬i nµy n¬i kh¸c mét
thêi gian ng¾n, nh­ng trung t©m vÉn dùa vµo c¸c huyÖn nãi
trªn, ®Æc biÖt lµ huyÖn §Þnh Hãa kh«ng cã mét nhµ d©n nµo
kh«ng cã c¬ quan ë. Trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, c¬ quan
cña B¸c, c¬ quan cña Trung ­¬ng, c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o cña
§¶ng vµ ChÝnh phñ ®Òu tËp trung ®ãng ë §Þnh Hãa, tuy còng
10

cã thêi gian chuyÓn sang S¬n D­¬ng hay B¾c K¹n, nh­ng víi
thêi gian ng¾n råi l¹i trë vÒ §Þnh Hãa, cã khi ®«i ba lÇn. VÝ dô:
B¸c ë TØn Keo, Khu«n T¸t tíi bèn, n¨m lÇn. C¬ quan ChÝnh
phñ ë c¶ ®Êt cña hai tØnh, Th­êng trùc ChÝnh phñ, anh Lª V¨n
HiÕn ë bªn S¬n D­¬ng lµ chñ yÕu, nh­ng Héi ®ång ChÝnh phñ
khi häp ë §Þnh Hãa, khi häp ë §¹i Tõ, khi th× ë S¬n D­¬ng
(Tuyªn Quang). C¬ quan Trung ­¬ng §¶ng, c¬ quan ®ång chÝ
Tr­êng Chinh th­êng ë gÇn c¬ quan cña B¸c vµ Tæng Qu©n ñy Bé Tæng t­ lÖnh, chñ yÕu lµ ë Lôc R· (Phó §×nh), còng cã lóc
c¬ quan chuyÓn sang T©n Trµo nh­ng Ýt l©u sau l¹i trë vÒ chç
cò. Tr­êng NguyÔn ¸i Quèc còng cã thêi gian ë Qu¶ng N¹p...
Anh Ph¹m V¨n §ång lóc ë Khu 5 ra ë th«n LËp B×nh (khu nói
®¸ gÇn s«ng Phã §¸y) sau chuyÓn vÒ Phó §×nh (§Þnh Hãa) gÇn
chç c¸c ®ång chÝ T«n §øc Th¾ng, NguyÔn L­¬ng B»ng, Hoµng
Quèc ViÖt. C¬ quan Tæng Qu©n ñy - Bé Quèc phßng - Tæng T­
lÖnh, Bé Tæng tham m­u, Tæng côc ChÝnh trÞ, Tæng côc Cung
cÊp ®Òu ë §Þnh Hãa, §¹i Tõ, Phó L­¬ng (Th¸i Nguyªn). T«i
còng muèn l­u ý §Þnh Hãa lµ an toµn khu tuyÖt mËt nh»m
b¶o ®¶m an toµn vµ æn ®Þnh ®Ó c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ chèt
lóc bÊy giê lµm viÖc Ýt ph¶i di chuyÓn.
Võa qua, t«i ®­îc tin §Þnh Hãa ®­îc ®Ò nghÞ lªn Trung
­¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ tuyªn d­¬ng ®¬n vÞ Anh hïng lùc
l­îng vò trang nh©n d©n, t«i rÊt ®ång t×nh, ñng hé. Theo t«i
kh«ng nh÷ng Th¸i Nguyªn anh hïng mµ c¶ s¸u tØnh khu gi¶i
phãng cò còng thËt xøng ®¸ng anh hïng.
C¸c quyÕt s¸ch lín cña §¶ng vµ ChÝnh phñ phÇn lín ®Òu
quyÕt ®Þnh trªn ®Êt §Þnh Hãa nh­: h¹ quyÕt t©m tiªu diÖt ®Þch
tÊn c«ng lªn ViÖt B¾c; quyÕt ®Þnh triÓn khai ®¹i ®éi ®éc lËp,
tiÓu ®oµn tËp trung trªn toµn quèc; quyÕt ®Þnh chiÕn l­îc biÕn
hËu ph­¬ng cña ®Þch thµnh tiÒn ph­¬ng cña ta (1948-1949);
11

quyÕt ®Þnh më c¸c chiÕn dÞch nhá ë §«ng B¾c vµ T©y B¾c, h¹
quyÕt t©m më chiÕn dÞch gi¶i phãng biªn giíi; c¸c chiÕn dÞch
Trung du, Hoµng Hoa Th¸m, Hµ Nam Ninh, chiÕn dÞch Hßa
B×nh, T©y B¾c, SÇm N­a, chiÕn cuéc §«ng - Xu©n 19531954, ®ång chÝ Ph¹m V¨n §ång tõ ®©y ®i häp Héi nghÞ
Gi¬nev¬ vµ sau khi ký hiÖp ®Þnh còng trë l¹i ®©y.
C¸c ho¹t ®éng ngo¹i giao còng diÔn ra chñ yÕu trªn ®Êt
Th¸i Nguyªn. B¸c gÆp P«n Muýt, ®¹i diÖn cho Cao ñy Ph¸p
t¹i thÞ x· Th¸i Nguyªn. §oµn ®¹i biÓu §¶ng Céng s¶n Ph¸p
do Lª« Phighe dÉn ®Çu, c¸c ®oµn cè vÊn Trung Quèc, ®oµn
®iÖn ¶nh Liªn X« vµ nhµ ®¹o diÔn næi tiÕng C¸cmen, nhiÒu
nhµ ngo¹i giao, nhµ b¸o quèc tÕ... ®­îc B¸c Hå tiÕp t¹i §Þnh
Hãa. C¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o ®¶ng b¹n nh­ Chñ tÞch
Xuphanuv«ng, ®ång chÝ Cayxán, Tæng BÝ th­ §¶ng Nh©n d©n
c¸ch m¹ng Lµo, ®ång chÝ S¬n Ngäc Minh, Tæng BÝ th­ §¶ng
Nh©n d©n c¸ch m¹ng Campuchia... trong thêi kú kh¸ng chiÕn
chèng Ph¸p ®· sèng vµ lµm viÖc nhiÒu ngµy trªn ®Êt §¹i Tõ...
Râ rµng, Th¸i Nguyªn lµ Thñ ®« cña Nhµ n­íc ViÖt Nam
D©n chñ Céng hßa trong cuéc kh¸ng chiÕn thÇn th¸nh cña
d©n téc ta chèng thùc d©n x©m l­îc Ph¸p. NhiÒu chñ tr­¬ng,
®­êng lèi kh¸ng chiÕn, kiÕn quèc ®­îc quyÕt ®Þnh ë ®©y vµ tõ
®©y, Trung ­¬ng §¶ng, B¸c Hå, ChÝnh phñ l·nh ®¹o toµn
quèc thùc hiÖn. T×nh nghÜa cña ®ång bµo ViÖt B¾c nãi chung,
§Þnh Hãa, Th¸i Nguyªn nãi riªng ®èi víi c¸ch m¹ng, víi
kh¸ng chiÕn hÕt søc s©u ®Ëm. T«i còng nhiÒu lÇn trë l¹i
th¨m ®ång bµo, gÆp gì, «n l¹i nh÷ng kû niÖm x­a rÊt xóc
®éng, thÊy ®êi sèng cña nh©n d©n ®Þa ph­¬ng an toµn khu
cßn nhiÒu khã kh¨n, thiÕu thèn. T«i ®Ò nghÞ chóng ta ph¶i
gãp søc quan t©m, ®Çu t­ nhiÒu h¬n ®Ó cuéc sèng cña ®ång
bµo ®­îc n©ng cao h¬n n÷a.
12

Chñ tÞch Hå ChÝ Minh víi viÖc x©y dùng
An toµn khu §Þnh Hãa trong c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c
§¹i t­íng V¨n TiÕn Dòng*

T«i rÊt hoan nghªnh chñ tr­¬ng tæ chøc cuéc héi th¶o nµy
vµ vui mõng ®­îc tham dù víi t­ c¸ch mét ng­êi c¸ch ®©y 50
n¨m ®· tõng sèng, lµm viÖc trong sù ®ïm bäc, che chë cña
®ång bµo, ®ång chÝ trªn m¶nh ®Êt §Þnh Hãa thÊm ®­îm t×nh
qu©n d©n.
Nh­ mäi ng­êi ®Òu biÕt, sau khi C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m
th¾ng lîi, n­íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa - Nhµ n­íc c«ng
n«ng ®Çu tiªn ë §«ng Nam ¸ ra ®êi, vËn mÖnh cña c¸ch
m¹ng ViÖt Nam, d©n téc ViÖt Nam nh­ "trøng ®Ó ®Çu ®¼ng"
tr­íc ©m m­u vµ hµnh ®éng chèng ph¸ cña nhiÒu kÎ thï lín
m¹nh, ®éc ¸c. B»ng s¸ch l­îc kh«n khÐo mÉu mùc, §¶ng ta
®· lîi dông m©u thuÉn trong hµng ngò kÎ thï, c« lËp vµ tËp
trung mòi nhän vµo kÎ thï chÝnh lµ thùc d©n Ph¸p x©m l­îc,
ra søc tranh thñ vµ triÖt ®Ó sö dông kh¶ n¨ng hßa b×nh,
kh«ng ngõng mét phót c«ng viÖc chuÈn bÞ s½n sµng chñ ®éng
®èi phã víi kh¶ n¨ng chiÕn tranh næ ra trong c¶ n­íc. §i ®«i
víi viÖc chuÈn bÞ lùc l­îng chÝnh trÞ vµ vò trang, vïng rõng
___________
* Nguyªn ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, nguyªn Bé tr­ëng Bé Quèc phßng.

13

nói ViÖt B¾c ®­îc cñng cè lµm c¨n cø ®Þa - hËu ph­¬ng v÷ng
ch¾c cña cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi.
Quan ®iÓm x©y dùng c¨n cø ®Þa lµm chç ®øng ch©n cña
c¸ch m¹ng cña §¶ng ta ®· h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn theo ®µ
tiÕn lªn cña phong trµo. Ngay tõ n¨m 1941, rót kinh nghiÖm
cña nh÷ng thêi kú tr­íc, §¶ng ta thÊy muèn b¶o ®¶m sù æn
®Þnh vµ ph¸t triÓn liªn tôc cña phong trµo c¸ch m¹ng, tæ
chøc vµ c¬ quan l·nh ®¹o c¸ch m¹ng, ph¶i cã nh÷ng ®Þa bµn
t­¬ng ®èi an toµn, b¶o ®¶m th«ng tin liªn l¹c th«ng suèt vµ
kÞp thêi víi c¸c cÊp, Trung ­¬ng ®· tæ chøc c¸c khu an toµn.
Khi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÒ n­íc trùc tiÕp l·nh ®¹o c¸ch
m¹ng, phong trµo c¸ch m¹ng lªn cao. Ng­êi chñ tr­¬ng
thµnh lËp nh÷ng c¨n cø du kÝch vµ tõ ®ã c¸c an toµn khu míi
thùc sù trë thµnh c¨n cø ®Þa, n¬i c¸ch m¹ng lµm chñ, cã c¬ së
chÝnh trÞ v÷ng ch¾c ®Ó x©y dùng vµ ph¸t triÓn lùc l­îng c¸ch
m¹ng, lµm bµn ®¹p tiÕn c«ng qu©n thï, ®­a c¸ch m¹ng tiÕn
lªn nh÷ng b­íc míi.
LÞch sö ®· chøng minh t¸c dông v« cïng to lín cña c¨n cø
®Þa ViÖt B¾c ®èi víi sù ph¸t triÓn cña phong trµo c¸ch m¹ng
c¶ n­íc. §ã lµ n¬i Trung ­¬ng §¶ng vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh
triÓn khai vµ xóc tiÕn m¹nh mÏ c«ng cuéc chuÈn bÞ tæng khëi
nghÜa, x©y dùng lùc l­îng vò trang c¸ch m¹ng tËp trung,
®éng viªn, cæ vò nh©n d©n c¶ n­íc ®øng lªn giµnh chÝnh
quyÒn, ®ång thêi lµ hËu ph­¬ng cña chiÕn tranh du kÝch vµ
khëi nghÜa.
Khi kh¸ng chiÕn toµn quèc bïng næ, nh÷ng ®ßn tiÕn c«ng
phñ ®Çu vµ tiÕn c«ng liªn tôc cña qu©n, d©n ta ë c¸c thµnh
phè vµ ®Þa ph­¬ng trªn c¶ n­íc ®· ph¸ tan ©m m­u cña thùc
d©n Ph¸p ®Þnh tiªu diÖt lùc l­îng vò trang ta vµ ®¸nh óp c¬
14

quan chÝnh quyÒn ®Çu n·o cña nh©n d©n ta ë Hµ Néi vµ c¸c
thµnh phè lín.
Tæng kÕt bèn th¸ng kh¸ng chiÕn toµn quèc, Héi nghÞ c¸n
bé §¶ng th¸ng 4-1947 ®· chØ râ: dùa trªn c¬ së lßng d©n vµ
toµn d©n ®oµn kÕt, ta cã thÓ tæ chøc c¨n cø ®Þa kh«ng nh÷ng
ë rõng nói mµ c¶ ë ®ång b»ng.
Sau khi rót khái thµnh phè ®Ó b¶o toµn lùc l­îng
kh¸ng chiÕn l©u dµi, c¸c c¬ quan ®Çu n·o kh¸ng chiÕn cña ta
®· di chuyÓn lªn ViÖt B¾c. Vïng ®Êt ®øng ch©n v÷ng m¹nh
cña c¸ch m¹ng tr­íc ®©y nay ®· ®­îc x©y dùng thµnh c¨n cø
®Þa hËu ph­¬ng t­¬ng ®èi hoµn chØnh, ë ®©y chóng ta cã
thÓ ®iÒu hµnh cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc mét c¸ch an
toµn, æn ®Þnh, triÓn khai cuéc kh¸ng chiÕn, kiÕn quèc mét
c¸ch toµn diÖn víi quy m« ngµy cµng lín ®¸p øng yªu cÇu
cña chiÕn tranh.
Vµ trªn nói rõng ViÖt B¾c, §¶ng vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh
®· chän §Þnh Hãa lµm n¬i ®øng ch©n, khu an toµn ®Ó bè trÝ
c¸c c¬ quan ®Çu n·o kh¸ng chiÕn mïa HÌ n¨m 1947. Së dÜ
chän §Þnh Hãa v× ®©y lµ mét bé phËn cña khu gi¶i phãng cò,
võa cã ®Þa lîi võa cã nh©n hßa. §©y lµ n¬i dùa vµo ch©n nói
Hång, tiÕn cã thÓ c«ng, lui cã thÓ gi÷, cã thÓ táa ®i kh¾p vïng
biªn giíi xuèng ®Õn ®ång b»ng, giao th«ng liªn l¹c t­¬ng ®èi
thuËn tiÖn ®Ó gi÷ v÷ng mèi liªn hÖ gi÷a Trung ­¬ng vµ c¸c
®Þa ph­¬ng, n¬i cã c¬ së chÝnh trÞ v÷ng ch¾c, ®ång bµo lu«n
h­íng vÒ c¸ch m¹ng, tin t­ëng tuyÖt ®èi ë §¶ng vµ ChÝnh
phñ, kinh tÕ cã thÓ tù cung tù cÊp.
Trªn thùc tiÔn, suèt trong thêi gian ®ãng qu©n ë §Þnh
Hãa, ®­îc sù ®ïm bäc, che chë cña ®ång bµo, ®ång chÝ ®Þa
ph­¬ng, Bé Tæng t­ lÖnh ®· cã thÓ triÓn khai an toµn nhiÒu
15

ho¹t ®éng quan träng, quy m« nh­ më tr­êng líp huÊn
luyÖn, më c¸c héi nghÞ lín, x©y dùng lùc l­îng dù tr÷ cho
kh¸ng chiÕn.
Gi÷a c¸c c¬ quan cña Bé Tæng t­ lÖnh vµ c¸n bé, nh©n
d©n ®Þa ph­¬ng ®· kÕt nªn mèi d©y liªn l¹c m¸u thÞt. §ång
bµo s½n sµng nh­êng nhµ lµm chç ®ãng qu©n, thùc hiÖn "ba
kh«ng", b¶o ®¶m bÝ mËt an toµn tuyÖt ®èi cho ®¬n vÞ, chia sÎ
víi ®¬n vÞ l­¬ng thùc vµ thùc phÈm vèn ch¼ng mÊy dåi dµo,
®ãng gãp nh©n lùc vµ vËt liÖu lµm doanh tr¹i, ®i d©n c«ng
tiÕp tÕ.
Nh÷ng ®Þa danh ngµy nµo cßn xa l¹, khã nhí ®èi víi
ng­êi miÒn xu«i ®· trë thµnh th©n th­¬ng, ghi ®Ëm nÐt trong
t©m kh¶m cña c¸n bé, chiÕn sÜ c¬ quan Bé Tæng t­ lÖnh. B¶n
C¸i, B¶n Mï, B¶n VÖ, §ång Chua, Yªn Th«ng, Thanh §Þnh,
Qu¸n Vu«ng, v.v. ®Ó l¹i nhiÒu kû niÖm s©u s¾c trong cuéc ®êi
cña nhiÒu ®ång chÝ chóng t«i.
VÒ phÇn m×nh, c¬ quan Bé Tæng t­ lÖnh ®· cïng víi c¸n
bé ®Þa ph­¬ng gãp søc x©y dùng, cñng cè chÝnh quyÒn c¬ së,
x©y dùng c¸c ®oµn thÓ quÇn chóng, ®éng viªn vµ tæ chøc
nh©n d©n tham gia kh¸ng chiÕn, x©y dùng hËu ph­¬ng, chi
viÖn tiÒn tuyÕn.
NÕu §Þnh Hãa lµ c¸i n«i cña Bé Tæng t­ lÖnh trong thêi kú
kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, th× nã cßn cã mét vinh dù vµ c«ng
lao to lín lµ n¬i b¶o ®¶m an toµn cho Chñ tÞch Hå ChÝ Minh
vµ c¬ quan ®Çu n·o cña §¶ng vµ ChÝnh phñ vÒ sèng vµ chØ
®¹o sù nghiÖp kh¸ng chiÕn, kiÕn quèc cña toµn d©n ta. Còng
chÝnh t¹i n¬i ®©y nh÷ng quyÕt s¸ch lín cña §¶ng vÒ hai
nhiÖm vô chiÕn l­îc nãi trªn ®· ra ®êi, dÉn d¾t qu©n vµ d©n
ta ®i tõ th¾ng lîi nµy ®Õn th¾ng lîi kh¸c.
16

H×nh ¶nh cña ng­êi Cha giµ d©n téc, ngän cê vµ linh hån
cña cuéc kh¸ng chiÕn ®· in s©u trong lßng ng­êi d©n §Þnh
Hãa, lµm s¸ng c¶ nói rõng, ®ång ruéng n¬i ®©y. Nh÷ng lêi
d¹y b¶o ®Çy tinh thÇn yªu th­¬ng ®èi víi ®ång bµo, ®ång chÝ
an toµn khu vÉn cßn vang väng, thóc giôc chóng ta tiÕp tôc
v­¬n lªn, ph¸t huy truyÒn thèng c¸ch m¹ng vÎ vang, ra søc
phÊn ®Êu thùc hiÖn hoµi b·o cña Ng­êi, xãa ®ãi gi¶m nghÌo,
tiÕn lªn kÞp víi miÒn xu«i, lµm cho d©n giµu, n­íc m¹nh, x·
héi c«ng b»ng vµ v¨n minh, x©y dùng thµnh c«ng chñ nghÜa
x· héi vµ b¶o vÖ v÷ng ch¾c Tæ quèc ViÖt Nam yªu quý cña
c¸c d©n téc chóng ta.

17

Th¸i Nguyªn - Tuyªn Quang,
trung t©m c¨n cø ®Þa toµn quèc
trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p
Hoµng Tïng*

Hai cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ chèng Mü cã
nhiÒu vïng hËu ph­¬ng vµ c¨n cø ®Þa lín nhá ë tÊt c¶ c¸c
miÒn ®Êt n­íc, huyÖn, tØnh, khu miÒn ®Òu cã hËu ph­¬ng
vµ c¨n cø ®Þa.
HËu ph­¬ng lín cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü lµ c¶
miÒn B¾c. Trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p, hËu ph­¬ng
lín lµ ViÖt B¾c víi c¨n cø ®Þa trung t©m lµ hai tØnh Th¸i
Nguyªn, Tuyªn Quang cã d·y nói Hång cao ngÊt che chë.
H×nh thÓ ®Êt n­íc: ba phÇn nói, bèn phÇn biÓn, mét phÇn
®ång b»ng, nói non trïng ®iÖp, s«ng ngßi ch»ng chÞt lµ mét
tr­êng thµnh hïng vÜ cña c¸c cuéc chiÕn tranh gi¶i phãng
d©n téc, b¶o vÖ Tæ quèc. KÎ thï lîi dông biÓn c¶. Ta ph¸t huy
thÕ m¹nh cña nói rõng bao la. §©y lµ bøc tr­êng thµnh thiªn
nhiªn quan träng. Nh­ng c¸i m¹nh c¬ b¶n quyÕt ®Þnh cña ta
vÉn lµ bøc tr­êng thµnh bÒn v÷ng cña lßng ng­êi. Thiªn thêi,
___________
* Nguyªn BÝ th­ Trung ­¬ng §¶ng.

18

®Þa lîi kh«ng b»ng nh©n hßa vµ chØ cã con ng­êi míi biÕn nói
rõng, s«ng n­íc thµnh søc chiÕn ®Êu. TrÇn H­ng §¹o nãi: "ý
chÝ mu«n d©n lµ thµnh lòy kiªn cè". Tr­¬ng H¸n Siªu viÕt:
"Ph¶i ®©u ®Êt hiÓm, bëi ng­êi cã nh©n". Ch÷ nh©n cña ta lµ
sù hßa hîp d©n téc, lµ ®Êu tranh v× ®éc lËp, tù do cña d©n téc,
h¹nh phóc cña nh©n d©n.
Tr¶i qua mÊy ngh×n n¨m chiÕn ®Êu, d©n téc ta - mét d©n
téc ®a nguyªn ®· kÕt thµnh mét khèi thèng nhÊt, nhÊt
nguyªn hãa lÇn l­ît ch«n vïi nh÷ng ®éi qu©n viÔn chinh
khÐt tiÕng trªn m¶nh ®Êt nµy. Tõ thêi V¨n Lang - ¢u L¹c
®Õn nay, c¸c d©n téc thiÓu sè, ®a sè chóng ta mu«n ng­êi nh­
mét, ®· s¸t c¸nh bªn nhau x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc, x©y
dùng cuéc sèng céng ®ång hßa hîp, th©n ¸i.
HËu ph­¬ng, c¨n cø ®Þa kiªn cè quyÕt ®Þnh vËn mÖnh
cña chiÕn tranh. ViÖt B¾c víi c¸c tØnh Cao, B¾c, L¹ng, Hµ,
Tuyªn, Th¸i ®· lµ c¨n cø ®Þa chiÕn khu lín nhÊt cña cuéc
C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m nèi liÒn víi hai khu an toµn cña
Trung ­¬ng tõ B¾c Giang, Th¸i Nguyªn qua B¾c Ninh,
Phóc Yªn ®Õn Hµ Néi. C¸c lùc l­îng vò trang c¸ch m¹ng
víi líp t­íng lÜnh ®Çu tiªn, chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng ®Þa
ph­¬ng vµ c¶ ChÝnh phñ Trung ­¬ng l©m thêi ®Òu ra ®êi ë
®©y. ChiÕn khu ViÖt B¾c lµ nguån cæ vò, lµ chç dùa to lín
®èi víi cao trµo cøu quèc trong c¶ n­íc vµ cuéc Tæng khëi
nghÜa n¨m 1945.
ViÖt B¾c, trung t©m lµ hai tØnh Th¸i Nguyªn, Tuyªn
Quang, trë thµnh ®Êt th¸nh cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng
Ph¸p, ®¹i b¶n doanh cña Trung ­¬ng §¶ng, Quèc héi,
ChÝnh phñ, Bé Tæng t­ lÖnh qu©n ®éi. Toµn bé bé m¸y cña
§¶ng, Nhµ n­íc vµ c¸c ®oµn thÓ quÇn chóng ®Òu ®Æt ë hËu
19

ph­¬ng lín nµy. C¸c ®¬n vÞ vò trang lín ra ®êi vµ ®ån tró ë
®©y. C¸c nhµ m¸y, c¸c c«ng binh x­ëng ®Òu ®Æt ë vïng nói
rõng hiÓm trë.
ViÖt B¾c lín h¼n lªn, ®«ng ®óc, nhén nhÞp h¼n lªn. §ång
bµo c¸c d©n téc v­¬n lªn g¸nh v¸c xøng ®¸ng nghÜa vô thiªng
liªng tuy rÊt nÆng nÒ, t­ëng chõng v­ît qu¸ søc chÞu ®ùng
cña mét vïng kinh tÕ l¹c hËu nhÊt. TÊt c¶ c¸c x·, c¸c b¶n,
c¸c huyÖn ®Òu ph¶i nhËn thªm sè ng­êi, cã khi ®«ng h¬n c¶
sè d©n cña m×nh.
C¸c huyÖn ph¶i g¸nh v¸c nÆng nÒ nhÊt, chÞu tr¸ch nhiÖm
quan träng nhÊt lµ nh÷ng n¬i B¸c Hå, c¸c c¬ quan cña Trung
­¬ng §¶ng, ChÝnh phñ, Bé Tæng t­ lÖnh th­êng tró. Tr­íc
hÕt lµ c¸c huyÖn §Þnh Hãa, S¬n D­¬ng, Yªn S¬n, Chî §ån,
råi ®Õn Phó L­¬ng, §¹i Tõ, Chiªm Hãa. Th¸ng 5-1947, B¸c
Hå vµ Trung ­¬ng ®Õn §Þnh Hãa, sau ®ã chuyÓn lªn B¾c
K¹n, råi l¹i trë vÒ §Þnh Hãa. Mïa thu n¨m 1950, Ng­êi lªn
Chî §ån, 1951-1953 mét lÇn n÷a vÒ §Þnh Hãa, cuèi n¨m
1953 ®Çu n¨m 1954, chuyÓn sang Yªn S¬n. Mïa hÌ n¨m
1954, Ng­êi vÒ §¹i Tõ. ChÝnh phñ, Quèc héi hÇu nh­ th­êng
tró ë S¬n D­¬ng, c¸c c¬ quan chÝnh quyÒn ë r¶i kh¾p Tuyªn
Quang. Nh÷ng ®Þa ®iÓm Trung ­¬ng ë nhiÒu nhÊt lµ Thanh
§Þnh, Phó §×nh (§Þnh Hãa); T©n Trµo, Ph¹m Hång Th¸i,
Kim Quan, thuéc Tuyªn Quang, Vai Cµy huyÖn §¹i Tõ.
Ngoµi ra cßn nhiÒu ®Þa ®iÓm t¹m thêi.
HÇu kh¾p c¸c b¶n ®Òu chËt nÝch c¸c c¬ quan kh¸ng
chiÕn. §ång bµo ph¶i b¶o ®¶m mét phÇn hËu cÇn kh«ng
nhá. B¶o vÖ c¬ quan, gi÷ g×n bÝ mËt trë thµnh c«ng viÖc
th­êng xuyªn cña mäi ng­êi. Suèt thêi gian kh¸ng chiÕn,
kh«ng mét ®iÒu bÝ mËt nµo bÞ tiÕt lé. Bän gi¸n ®iÖp ®i ®©u
20

còng chØ thÊy rõng s©u nói th¼m. Ng­êi l¹ muèn hái, chØ
®­îc ®¸p l¹i: kh«ng biÕt.
§ång bµo c¸c tØnh ViÖt B¾c trùc tiÕp tham gia c¸c chiÕn
dÞch lín cña qu©n ®éi ta: ChiÕn dÞch Thu - §«ng n¨m 1947
lµm ph¸ s¶n cuéc tËp kÝch chiÕn l­îc cña qu©n Ph¸p, ChiÕn
dÞch Cao B»ng, L¹ng S¬n (Biªn giíi) n¨m 1950 gi¶i phãng
khu vùc ®­êng sè 4 më ®­êng nèi liÒn n­íc ta víi Trung
Quèc, Liªn X« vµ c¶ thÕ giíi, ph¸ thÕ bao v©y cña ®Þch, ChiÕn
dÞch §iÖn Biªn Phñ kÕt thóc cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p
vµ nhiÒu chiÕn dÞch kh¸c cña qu©n ®éi ta. Sau ®ã lµ nh÷ng
chiÕn dÞch quÐt s¹ch thæ phØ gi¶i phãng hoµn toµn ViÖt B¾c,
T©y B¾c.
Trong hai cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ chèng Mü,
mét nh©n tè th¾ng lîi v« cïng quan träng cña d©n téc ta lµ tõ
chÝnh s¸ch ®¹i ®oµn kÕt do B¸c Hå vµ §¶ng ta ®Ò x­íng,
ph¸t ®éng, tæ chøc ®­îc cuéc kh¸ng chiÕn cña ®ång bµo c¸c
d©n téc c­ tró ë miÒn rõng nói th­îng du B¾c Bé, Hßa B×nh,
Ninh B×nh, miÒn T©y c¸c tØnh Trung Bé, T©y Nguyªn, T©y
Ninh vµ c¶ ë vïng ®ång bµo Khmer Nam Bé ®i liÒn víi viÖc tæ
chøc cuéc chiÕn tranh nh©n d©n réng kh¾p c¸c vïng ®ång
b»ng n¬i c­ tró chñ yÕu cña ng­êi ViÖt thµnh mét mÆt trËn
c¶ n­íc, mçi lµng thµnh mét ph¸o ®µi kh¸ng chiÕn. Víi mét
thÕ trËn nh­ vËy, ta thu hót 90% lùc l­îng qu©n viÔn chinh
cña ®Þch ë c¸c vïng ®ång b»ng vµ ®¸nh nh÷ng trËn lín ë c¸c
vïng rõng nói, cuèi cïng ®¸nh b¹i c¶ Ph¸p lÉn Mü. Søc
m¹nh cña kh«ng qu©n, h¶i qu©n vµ kh¶ n¨ng c¬ ®éng cña
nh÷ng ®éi lôc qu©n khæng lå bÞ h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt.
Søc m¹nh v« ®Þch cña ta lµ søc m¹nh cña nh÷ng con
ng­êi b×nh th­êng mµ vÜ ®¹i vÒ tÇm vãc trÝ tuÖ. B»ng cung
21

tªn, gËy géc ®­¬ng ®Çu th¾ng lîi víi liªn thanh, ®¹i b¸c.
Nhµ ë chËt chéi, s½n sµng nh­êng chç tèt nhÊt cho c¸n bé, bé
®éi. ¡n kh«ng ®ñ no, s½n sµng nh­êng g¹o cho nh÷ng ng­êi
chiÕn ®Êu. Kh«ng ng¹i nói cao, suèi s©u vµ c¶ bom ®¹n cña
®Þch, ngµy ®ªm lÆn léi vËn chuyÓn l­¬ng thùc, ®¹n d­îc ra
tiÒn tuyÕn.
Nhê cã nh÷ng con ng­êi nh­ thÕ mµ ViÖt B¾c trë thµnh
®Êt th¸nh cña c¸ch m¹ng.

22

C¨n cø ®Þa ®Þnh hãa
Th­îng t­íng Hoµng Minh Th¶o*

Trong kh¸ng chiÕn ph¶i cã c¨n cø ®Þa - chç ®øng ch©n
cña l·nh ®¹o, chØ huy vµ lµ n¬i tæ chøc, huÊn luyÖn lùc l­îng,
tæ chøc, b¶o ®¶m vËt chÊt, s¶n xuÊt vò khÝ cho kh¸ng chiÕn.
Nã lµ hËu ph­¬ng cña kh¸ng chiÕn, mµ hËu ph­¬ng lµ mét
nh©n tè th­êng xuyªn quyÕt ®Þnh th¾ng, b¹i cña chiÕn tranh.
HËu ph­¬ng lµ n¬i cã thiªn thêi, ®Þa lîi, nh©n hßa.
C¨n cø ®Þa Trung ­¬ng lµ mét ®Þa bµn réng lín, v÷ng
ch¾c, lµ n¬i cã d©n vµ d©n tèt, cã ®iÒu kiÖn, cã ®Þa h×nh tèt,
cã thÓ chèng ®ì hoÆc ®¸nh b¹i ®­îc c¸c cuéc tiÕn c«ng, c¸c
cuéc cµn quÐt cña ®Þch, cã thÓ ph¸t triÓn réng ra c¸c ®Þa
bµn träng yÕu kh¸c vµ chØ ®¹o, chØ huy c¸c h­íng kh¸c mét
c¸ch thuËn lîi.
ë ®Þa h×nh ®ã, ®Þch rÊt khã bao v©y tiªu diÖt ta vµ khã tæ
chøc ®­îc c¸c lùc l­îng ®èi lËp víi ta vµ c¸c tæ chøc ®­îc
ngôy qu©n, ngôy quyÒn trung thµnh víi chóng.
§Þch cã thÓ ®¸nh vµo ®­îc, nh­ng kh«ng chiÕm ®ãng
®­îc, ®¸nh ph¸ råi th× ph¶i rót, hoÆc cã chiÕm ®ãng th× chØ
®ãng ë mét sè tuyÕn ®­êng chÝnh.
___________
* Nguyªn Gi¸m ®èc Häc viÖn Quèc phßng.

23

§Þnh Hãa võa cã d©n tèt, §¶ng v÷ng, l¹i cã c¸c ®iÒu kiÖn
kh¸c, ®¸p øng ®­îc c¸c yªu cÇu ®ã, ®Æc biÖt lµ lßng d©n.
B¸c Hå chän §Þnh Hãa lµ x¸c ®¸ng. Tr­íc C¸ch m¹ng
Th¸ng T¸m, §Þnh Hãa ®· lµ mét khu c¨n cø du kÝch nèi liÒn
víi T©n Trµo vµ T©n Trµo ®· lµ n¬i B¸c ë vµ tæ chøc §¹i héi
Quèc d©n ®Ó chuÈn bÞ Tæng khëi nghÜa, vµ ë §Þnh Hãa, viÖc
ph¸t triÓn phong trµo xuèng vïng trung du B¾c Giang - VÜnh
Yªn, Phó Thä còng thuËn lîi.
N¨m 1947, ®Þch ®¸nh lªn khu c¨n cø nµy, kh«ng tiªu diÖt
®­îc qu©n ta vµ ®· bÞ qu©n d©n ta ®¸nh b¹i. Chóng chØ
chiÕm ®ãng ®­îc mét sè n¬i trªn ®­êng giao th«ng chÝnh.
Khu trung t©m c¨n cø ®Þa cña ta vÉn gi÷ ®­îc, Trung ­¬ng
§¶ng vµ B¸c Hå vÉn l·nh ®¹o ®­îc cuéc kh¸ng chiÕn.
B¶o vÖ khu c¨n cø kh«ng ph¶i chØ lµ lùc l­îng vò trang;
kh«ng ph¶i chØ lµ ®Þa h×nh, mµ quan träng h¬n lµ lßng d©n Cuéc chiÕn tranh nh©n d©n cña ta ®iÒu c¬ b¶n còng lµ lßng d©n;
lµ søc m¹nh chÝnh trÞ, tinh thÇn cña sù ®oµn kÕt toµn d©n.
D©n ta mét lßng mét d¹ víi §¶ng, víi kh¸ng chiÕn, víi
B¸c Hå. ViÖc b¶o vÖ §¶ng, b¶o vÖ B¸c Hå, b¶o vÖ kh¸ng
chiÕn lµ lßng d¹ cña nh©n d©n khu c¨n cø. C¸i ¸o gi¸p, c¸i
vßng v©y cña nh©n d©n lµ v÷ng ch¾c nhÊt. Kh«ng cã trinh
s¸t, chØ ®iÓm, th¸m b¸o nµo cña ®Þch lät ®­îc vµo khu c¨n cø
®Ó ph¸ ho¹i, quÊy rèi, hoÆc cã lät vµo ®­îc th× còng bÞ b¾t.
§¶ng vµ B¸c Hå ®­îc an toµn l·nh ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn.
Lßng d©n tèt nh­ thÕ, søc m¹nh cña nh©n d©n lín nh­
thÕ lµ do §¶ng bé tØnh Th¸i Nguyªn, huyÖn §Þnh Hãa vµ c¸c
x· l·nh ®¹o tèt, gi¸o dôc nh©n d©n tèt, tæ chøc nh©n d©n
®­îc chÆt chÏ míi ®¹t ®­îc yªu cÇu cao nh­ thÕ.
TrÇn H­ng §¹o nãi: Khoan th­ søc d©n ®Ó lµm kÕ s©u rÔ,
bÒn gèc; ®ã lµ th­îng s¸ch gi÷ n­íc.
24

NguyÔn Tr·i nãi: LËt thuyÒn míi biÕt d©n nh­ n­íc vµ
MÕn ng­êi cã nh©n lµ d©n vµ chë thuyÒn vµ lËt thuyÒn còng
lµ d©n.
NguyÔn BØnh Khiªm nãi:
Quèc dÜ d©n vi b¶n
§¾c quèc ­ng tri t¹i ®¾c d©n.
Hå ChÝ Minh nãi:
DÔ m­êi lÇn kh«ng d©n còng chÞu
Khã tr¨m lÇn d©n liÖu còng xong.
Nhí x­a ®Ó lµm nay lµ rÊt cÇn thiÕt, lµ kh¬i l¹i céi nguån.
NguyÔn Tr·i nãi: NgÉm x­a, nghÜ nay xÐt còng lµ mäi lÏ
h­ng vong.
ChiÕn tranh nh©n d©n lµ lßng d©n, b¶o vÖ khu c¨n cø
còng lµ d©n.
B¸c Hå chän §Þnh Hãa lµ c¨n cø Trung ­¬ng lµ chÝnh
x¸c, lµ hîp quy luËt cña chiÕn tranh c¸ch m¹ng.

25

An toµn khu kh¸ng chiÕn
trong c¨n cø ®Þa c¸ch m¹ng
mét trong nh÷ng s¸ng t¹o
cña t­ t­ëng qu©n sù Hå ChÝ Minh
GS. V¨n T¹o*

Ch©n lý lµ cô thÓ. C¸ch m¹ng lµ s¸ng t¹o.
Cã s¸ng t¹o c¸ch m¹ng míi cã th¾ng lîi c¸ch m¹ng.
LÞch sö c¸ch m¹ng cña nh©n d©n ta d­íi sù l·nh ®¹o cña
§¶ng ®· chøng minh nh­ vËy. Trong nhiÒu s¸ng t¹o c¸ch
m¹ng cña §¶ng vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, cã s¸ng t¹o trong
x©y dùng c¨n cø ®Þa c¸ch m¹ng. §ã lµ ph­¬ng ph¸p x©y dùng
nh÷ng h¹t nh©n trung kiªn trong tæ chøc c¸ch m¹ng.
Trong x©y dùng tæ chøc chÝnh trÞ, nÕu MÆt trËn Liªn ViÖt
lµ h¹t nh©n trung kiªn cña c¶ mét d©n téc ®ang lµm c¸ch
m¹ng, th× MÆt trËn ViÖt Minh l¹i lµ h¹t nh©n trung kiªn cña
MÆt trËn Liªn ViÖt.
Trong x©y dùng tæ chøc qu©n sù, nÕu c¨n cø ®Þa c¸ch
m¹ng lµ h¹t nh©n trung kiªn cña c¶ n­íc kh¸ng chiÕn, th×
___________
* Nguyªn ViÖn tr­ëng ViÖn Sö häc - ViÖn Hµn l©m Khoa häc x· héi
ViÖt Nam.

26

An toµn khu Trung ­¬ng l¹i lµ h¹t nh©n trung kiªn cña c¨n
cø ®Þa c¸ch m¹ng.
C¶ hai tr­êng hîp ®Òu lµ x©y dùng "h¹t nh©n trong h¹t
nh©n", cña c¸c tæ chøc c¸ch m¹ng.
NÕu x©y dùng MÆt trËn ViÖt Minh trong MÆt trËn Liªn
ViÖt ph¶i lÊy yÕu tè "Nh©n" tøc "ng­êi" lµm ®Çu, th× trong
x©y dùng an toµn khu kh¸ng chiÕn - h¹t nh©n cña c¨n cø ®Þa
c¸ch m¹ng l¹i ph¶i lÊy yÕu tè "§Þa" lµm ®Çu:
Trong hai kh¸i niÖm "c¨n cø ®Þa" vµ "an toµn khu" th×
nh©n tè ®Þa lý biÓu hiÖn ë "®Þa" vµ "khu".
§©y kh«ng chØ cã tÝnh chÊt tõ ng÷ ®¬n thuÇn mµ lµ cã c¶
mét néi dung khoa häc kh¸ phong phó. Bëi v× nh©n tè ®Þa lý
lu«n bao gåm trong nã c¸c néi hµm: "®Þa - qu©n sù", "®Þa chÝnh trÞ", "®Þa - kinh tÕ", "®Þa - v¨n hãa"...
Nãi riªng vÒ c¨n cø ®Þa th×:
- §Þa - qu©n sù - §©y ph¶i lµ n¬i cã thÓ x©y dùng ®­îc
h¹t nh©n vò trang mµ vÒ thÕ chiÕn ®Êu, ph¶i lµ n¬i "TiÕn cã
thÓ c«ng, tho¸i cã thÓ thñ".
- §Þa - kinh tÕ - §©y ph¶i lµ n¬i kinh tÕ cã kh¶ n¨ng tù
cÊp, tù tóc, c¶ trong nh÷ng khi khã kh¨n, gian khæ nhÊt vµ cã
®iÒu kiÖn giao l­u, tiÕp tÕ, ®Ó kh«ng thÓ lµ mét vïng ®ãng kÝn.
- §Þa - chÝnh trÞ - §©y ph¶i lµ n¬i quÇn chóng cã truyÒn
thèng c¸ch m¹ng, nhiÖt t×nh c¸ch m¹ng, võa tham gia, võa
ñng hé, võa b¶o vÖ c¸ch m¹ng.
- §Þa - v¨n hãa - §©y kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i lµ n¬i cã
tr×nh ®é v¨n hãa, gi¸o dôc cao, nh­ng ph¶i lµ n¬i cã mét mÆt
b»ng v¨n hãa d©n téc vµ ®¹i chóng kh¶ dÜ cã thÓ v­¬n lªn
tiÕn kÞp yªu cÇu ®µo t¹o, båi d­ìng cña c¸ch m¹ng.
LÞch sö c¸ch m¹ng cña chóng ta ®· tõng chøng minh nh­
thÕ. Cßn ®Õn an toµn khu kh¸ng chiÕn, h¹t nh©n cña c¨n cø
27

®Þa c¸ch m¹ng th× yÕu tè ®Þa lý biÓu hiÖn ë "khu" mµ c¸c néi
hµm: "ChÝnh trÞ, qu©n sù, kinh tÕ, v¨n hãa" l¹i cã phÇn nµo
kh¸c víi c¨n cø ®Þa mµ d­íi ®©y sÏ ®i s©u.
1. Tõ c¨n cø ®Þa c¸ch m¹ng ®Õn an toµn khu
kh¸ng chiÕn
Trong cuéc vËn ®éng C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m, tõ c¸c c¨n
cø ban ®Çu lµ Cao B»ng, L¹ng S¬n, Th¸i Nguyªn, c¨n cø ®Þa
c¸ch m¹ng ®· dÇn dÇn ®­îc më réng ra B¾c K¹n, Tuyªn
Quang, Hµ Giang, ®Ó ®Õn th¸ng 4-1945, Héi nghÞ qu©n sù
B¾c Kú ®· cã thÓ ra quyÕt ®Þnh thµnh lËp Khu gi¶i phãng
Trung ­¬ng bao gåm 6 tØnh: Cao, B¾c, L¹ng, Th¸i, Hµ, Tuyªn.
Tr­íc ngµy Tæng khëi nghÜa Th¸ng T¸m - h×nh ¶nh mét
n­íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa thu hÑp lµ Khu gi¶i phãng
®· ra ®êi. Lóc ®ã trong c¨n cø ®Þa c¸ch m¹ng ch­a cÇn ph¶i
thµnh lËp an toµn khu, tøc ch­a cÇn x©y dùng "h¹t nh©n
trong h¹t nh©n c¨n cø ®Þa" cña c¶ n­íc.
Nh­ng ngay sau khi C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m thµnh c«ng,
©m m­u t¸i x©m l­îc ViÖt Nam cña thùc d©n Ph¸p ®· lé râ,
nhÊt lµ tõ ngµy 23-9-1945 khi chóng g©y hÊn ë Nam Bé.
Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, víi nh·n quan s¸ng suèt vµ tÇm
nh×n chiÕn l­îc l©u dµi, ®· thÊy ®­îc ngµy ph¶i trë l¹i ViÖt
B¾c cã thÓ tíi gÇn, cÇn ph¶i cñng cè ngay c¸i n«i cña c¸ch
m¹ng lµ c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c.
Kh¸c víi thêi kú vËn ®éng C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m, kÎ thï
chÝnh lóc nµy kh«ng cßn lµ ph¸txÝt NhËt - kÎ míi ®Õn x©m
l­îc n÷a, mµ lµ thùc d©n Ph¸p - kÎ ®· thèng trÞ ViÖt Nam
h¬n 80 n¨m. Chóng lµ kÎ ®· "th«ng tá ngâ ngµng" l¹i cã sù
hç trî cña ®Õ quèc Anh, Mü vµ ®ång minh T­ëng Giíi Th¹ch
28

ngay sau l­ng ta, cïng mét sè bän tay sai ViÖt c¸ch, ViÖt
quèc ph¸ ho¹i ngay tõ b...